27 juli

Panteleimon (zijn echte naam was Pantoleonta of Pantoleon, wat “in alles een leeuw” betekent) is geboren rond 284 A.D. in de stad Nicodemia. Zijn vader, Evstorgios (Eustorgios), was een afgodsaanbidder, maar zijn moeder Evoulis (Eubula) was een overtuigd christin. Zij gaf Pantoleonta een christelijke opvoeding, maar zij stierf toen haar zoon nog erg jong was.

Aanvankelijk werd Pantoleonta in het inheems onderwezen, later in het Grieks. Zijn vader liet hem studeren bij de beroemde geneesheer Evfrosinos. Al snel overtrof hij de andere leerlingen. Hij was knap, praatte zacht, was nederig, en iedereen die met hem sprak voelde zich gelukkig en vredig. Hij werd al snel erg bekend in Nicodemia. Toen hij op een dag met Evfrosinos op het paleis kennis maakte met de toenmalige heerser Maximian, droeg deze Evfrosinos op om Pantoleonta de beste opleiding te geven, zodat hij de jongeman later tot koninklijk geneesheer kon benoemen.

In die tijd leefde Sint Ermolaos (Hermolaus, 26 juli), hoofd van de Kerk in Nicodemia, samen in een huis met andere christenen. Hij zag Pantoleonta dagelijks naar zijn leermeester gaan en zag dat dit een mens vol onschuld was. Op een dag vroeg Ermolaos hem naar zijn religie. Pantoleonta antwoordde: “Toen mijn moeder nog leefde, werd ik in het christendom onderwezen. Toen zij stierf, moest ik van mijn vader de heidenen volgen en nu probeert hij mij te overtuigen om in het paleis te gaan werken.”

Ermolaos zei hem dat hij, als hij met heel zijn hart in Christus geloofde, hij in staat zou zijn om iedereen te genezen met Zijn hulp. Vanaf deze dag ging Pantoleonta geregeld naar Ermolaos voor advies en begon Christus met heel zijn ziel te accepteren.

Op een dag, toen Pantoleonta terugkwam van school, zag hij het lichaam van een gestorven kind, dat was gebeten door een adder, in de straat liggen. Hij bad tot God om het kind te laten opstaan en de adder te doden en God verhoorde zijn gebeden. Vanaf dat moment was Pantoleonta een overtuigd en toegewijd christen. Hij rende onmiddellijk naar Ermolaos om zich te laten dopen, kreeg de Heilige Communie en instructies in de Sacramenten van de Heilige Kerk. Zeven dagen lang bleef hij bij deze heilige man tot hij volledig op de hoogte was van de leerstellingen en gebruiken van de Kerk. Op de achtste dag ging hij terug naar huis, waar hij zijn vader vertelde, dat hij al die tijd met zijn leraar Evfrosinos op het paleis was geweest om een patiënt te genezen. Tegen Evfrosinos zei hij dat zijn vader hem een groot stuk land had gegeven en dat hij iemand had moeten zoeken om het voor hem te bewerken.

Tegelijk vertelde hij zijn vader dat hij genezen was van zijn zonden en tegen Evfrosinos dat hij het Hemelse Koninkrijk had geërfd.

Al snel was Pantoleonta bezig zijn vader te bekeren tot het christendom. Hij vroeg hem: “Hoe komt het dat, als de goden zittend afgebeeld worden, ze nooit meer omhoog komen?” Evstorgios wist geen antwoord, begon te twijfelen en bracht minder offers aan de goden dan vroeger. Daarop besloot Pantoleonta zijn inspanningen om zijn vader te bekeren te vergroten.

Op een dag kwam een blinde man, een afgodsaanbidder,  naar het huis van zijn vader, en vroeg Pantoleonta hem zijn gezichtsvermogen terug te geven. Deze antwoordde hem dat hij genezen zou worden door de genade van de ware God. Zijn vader, die dacht dat hij kruiden zou gebruiken, zei hem niet zulke dingen te beloven, zodat hij niet in diskrediet gebracht zou worden. Pantoleonta vertelde zijn vader toe te kijken en hij zou óók genezen worden.

Daarop maakte hij het kruisteken op de ogen van de man, die onmiddellijk zijn gezichtsvermogen terugkreeg. Door dit wonder werden zowel de man als zijn vader bekeerd en Pantoleonta nam beiden mee naar het huis van Ermolaos om hen te laten dopen.

Hierna verdeelde hij al zijn bezittingen onder de gevangenen en armen en gaf al zijn dienaren de vrijheid. Vanaf dat moment genas hij iedereen die naar hem toe kwam zonder betaling. In plaats daarvan vroeg hij hen te geloven dat Christus hun ware Genezer was.

De andere genezers in de stad raakten afgunstig en zochten naar een manier om hem aan de keizer te verraden. Zij vertelden Maximian dat Pantoleonta, de dokter die hij zelf opgeleid had, de christenen genas, die door de keizer gemarteld waren en alle anderen, die bij hem kwamen om genezing, bekeerde tot het christendom. Zij adviseerden de keizer zich van Pantoleonta te ontdoen, vóórdat hij nog meer mensen kon bekeren. Als bewijs werd de blinde man ontboden op het paleis, die vertelde door gebed tot Christus te zijn genezen. Maximian antwoordde de man dat hij niet door Christus, maar door de (af)goden was genezen. Daarop zei de man: “Mijn keizer, u bent blinder dan ik ooit was. De goden die u aanbidt zijn vals!”.

Maximian besefte dat de aantijgingen waar waren en liet de blinde man onthoofden. Pantoleonta nam in het geheim het lichaam mee en begroef het op een christelijke plaats.

Pantoleonta werd op het paleis ontboden, waar de keizer de aanklachten beschreef en hem beval een offer aan de (af)goden te brengen. Deze stelde de keizer daarop voor om zijn afgoden tegen zijn God uit te testen op een mens met een ongeneeslijke ziekte. Als zijn priesters hem niet konden genezen, zou Pantoleonta tot zijn God bidden. Maximian ging akkoord en een volledig verlamde man werd naar het paleis gebracht. De heiden-priesters baden urenlang tot hun goden, maar er gebeurde niets. Daarna begon Pantoleonta tot Christus te bidden en vroeg hem om genezing van de verlamde man. Hij nam de man in zijn armen en zei: “In Naam van Jezus Christus, ik beveel u te lopen”.  De man stond op en liep rond alsof hij nooit verlamd was geweest.

Veel afgods-aanbidders bekenden toen hun geloof in Christus. De priesters en dokters smeekten de keizer om Pantoleonta te executeren, zodat het christendom niet aan populariteit onder het volk zou winnen.

Maximian probeerde zonder succes de jongeman te overtuigen van zijn geloof af te stappen, waarna hij de opdracht gaf hem te martelen.

Eerst bonden ze hem op een plank en scheurden zijn huid met ijzeren klauwen open. Toen brandden de soldaten hem met hun toortsen. Pantoleonta voelde geen pijn. Christus verscheen aan hem in de gedaante van Ermolaos, die hem zei: “Wees niet bang, want Ik ben bij je en ik zal je helpen in alles wat je moet doorstaan voor Mij”.

Op dat moment raakten de armen van de soldaten plotseling verlamd, de toortsen doofden en de wonden van Pantoleonta verdwenen.

Maximian was furieus, liet een ketel vullen met kokende teer en gaf opdracht Pantoleonta er in te zetten. Christus verscheen opnieuw aan hem in de gedaante van Ermolaos en stapte samen met hem de ketel in. Het vuur doofde onmiddellijk en de teer koelde af.

Maximian beschouwde de wonderen nog steeds als magische trucjes van Pantoleonta en liet hem, met een blok verzwaard, in de zee gooien. Het blok werd echter zo licht als een veertje en ongedeerd liep hij over het water terug naar de kust.

De keizer weigerde nog steeds de kracht van de ware God te erkennen en liet de meest woeste dieren naar de arena brengen. Ondertussen liet hij Pantoleonta drie dagen in de gevangenis, in de hoop dat deze alsnog van gedachten zou veranderen.

Op de dag dat hij geofferd zou worden, stroomde de arena vol met de inwoners van Nicodemia. Pantoleonta werd in de arena gezet en de beesten werden op hem afgestuurd. Maar in plaats van dat de dieren hem aanvielen, kwamen ze vredig op hem af en likten zijn voeten. De mensen juichten en prezen God en Pantoleonta. Maximian was buiten zinnen van woede en liet alle dieren afslachten.

Daarna werd Pantoleonta aan nog meer martelingen onderworpen. De paleis-ingenieurs ontwierpen een wiel, bonden hem er aan vast en lieten het wiel van een heuvel af rollen om zijn lichaam aan stukken te rijten. Hij bleef echter volkomen ongedeerd.

Pantoleonta besloot Ermolaos naar het volk te brengen, omdat zijn woorden nog veel meer heidenen tot het christendom konden bekeren. Met drie soldaten ging hij naar het huis waar Ermolaos zich verscholen hield. Deze zei tegen hem: “Ik heb op je gewacht. Ik weet dat het tijd is om voor Christus te sterven”.

In het paleis vroeg de keizer Ermolaos of deze nog andere christenen verborgen hield en deze antwoordde dat er nog twee in zijn huis waren: Ermocratis en Ermippon. De keizer liet ook deze twee naar het paleis komen, waar ze hun christen-zijn bekenden. Maximian vertelde hen dat ze in een valse god geloofden, maar Ermolaos vroeg hem: “Wat zou u van uw goden denken als ze werden vernietigd?”. Precies op dat moment kwam er een boodschapper en vertelde de keizer dat alle afgodsbeelden in de tempel waren gevallen en verbrijzeld. Maximian liet de drie heilige mannen martelen en daarna onthoofden. De lichamen werden in het geheim meegenomen door andere christenen en met eer begraven.

Pantoleonta werd opnieuw bij de keizer gebracht, die hem vertelde dat zijn vrienden offers aan de (af)goden hadden gebracht en waren vrijgelaten. Ook Pantoleonta zou worden vrijgelaten als hij hetzelfde deed. Deze wist dat de keizer hem probeerde te bedriegen en hij vroeg of hij zijn vrienden mocht zien. Toen hem verteld werd dat ze naar een andere stad waren gestuurd, wist hij dat ze gestorven waren.

Daarop veroordeelde de verslagen keizer hem ter dood. Pantoleonta  zou onthoofd worden en zijn lichaam verbrand. De heilige werd meegenomen en aan een olijfboom vastgebonden. Toen de soldaat zijn zwaard hief om hem te onthoofden, smolt het zwaard alsof het van was leek te zijn. De soldaten vielen op hun knieën en bekeerden zich tot Christus. Pantoleonta   bad voor hen en vergaf hen hun zonden. Een stem antwoordde hem toen: “Alles waar je om vroeg is toegestaan. Van nu af aan zul je niet als Pantoleonta, maar als Panteleimon (Al-Genadige) bekend staan”. Panteleimon overtuigde de soldaten hem te onthoofden, zodat hij de kroon van het martelaarschap zou krijgen. Na hem gekust te hebben, onthoofdden zij hem op 27 juli in het jaar 304 A.D. (sommige bronnen vermelden 305 A.D.).

Zoals bij vele andere heiligen stroomde er eerder melk dan bloed uit zijn wond.

De olijfboom waaraan hij was vastgebonden stond onmiddellijk in bloei en droeg meteen fruit. De keizer, die hiervan hoorde, beval dat de boom werd omgehakt en het lichaam verbrand. Maar de soldaten keerden niet terug naar het paleis. Samen met andere christenen namen ze het heilige lichaam, wreven het in met mirre en begroeven het buiten de stad in de plaats genaamd de Geleerde Adamantinen.

Later zijn de overblijfselen naar Constantinopel gebracht. In de 12e eeuw werden deze door de Kruisvaarders uit Constantinopel meegenomen. Het merendeel van de overblijfselen zijn tegenwoordig in het klooster van Sint Denyr, vlakbij Parijs, Frankrijk. Het hoofd van de heilige verblijft in Lyon, Frankrijk. Zijn relieke arm werd in 1920 door Walter’s Art Gallery in Baltimore, Maryland, gekocht van een handelaar genaamd Harding. Daarvóór was de arm in de collectie van Robert Hoe in New York.

Veel zieken bidden tot Panteleimon om genezing. Hij schijnt zich vooral te bekommeren om mensen met een verlamming.

Sint Panteleimon wordt als gelijkwaardig gezien aan de Welwillende Heiligen Cosmas en Damianos, en aan Kyros en Johannes

terug naar Hoofdmenu Griekse Naamdagen-Nederlands

back to Main Menu Greek Namedays-English